,,a arf orp til a ala upp barn", Rannsknir um velfer og menntun barna.

Rannsknir vegum Hsklans Akureyri

Brn eru vinslt vifangsefni rannsakenda. Lklega vegna ess a au skipta okkur flest miklu mli. a eru au sem koma til me a taka vi keflinu af eldri kynslinni. au taka vi samflaginu. v er mikilvgt a samflagi heild taki hndum saman vi a astoa essi brn vi a vera besta mgulega tgfan af sjlfum sr.

Eitt af helstu einkennum ntmasamflags dag er rfin til ess a rannsaka allt aula. Hsklinn Akureyri er ar engin undantekning. Hann hefur fr v hann var stofnaur ri 1987 alltaf veri a stkka og dafna jafnt og tt. vegum sklans eru birtar hinar msu rannsknir og greinar. essar rannsknir eru eins lkar og r eru margar ekki sst vegna ess a vi Hsklann starfa lkir starfsmenn, en lka vegna ess a vi sklann eru kennd rj megin svi, heilbrigisvsindasvi hug- og flagsvsindasvi og viskipta- og raunvsindasvi. Vi ll sviin starfa srfringar hinum msu svium sem starfa margir vi rannsknir vegum Hsklans Akureyri. Rannsknirnar takast v vi lk vifangsefni en hr eftir verur fjalla um greinar sem sna a brnum einn ea annan htt.

Byrjendalsi grunnsklum ,,Foreldrar eru himinslir".

Eitt er a sem skiptir flesta foreldra miklu mli daglegu lfi, a er velfer barnanna. Menntun eirra og vellan skiptir grarlega miklu mli og mikinn tt a mta au r manneskjur sem au koma til me a vera. v var rtt vi Hlmfri rnadttur, sem er ein af srfringum runarverkefnisins Byrjendalsi sem var gefi t vegum MSHA (Mis sklarunar vi Hsklann Akureyri). Byrjendalsi er afer lsikennslu fyrstu bekkjum grunnsklanna. ,,rangurinn hefur komi fram fjlbreyttari kennsluhttum, aukinni ngju kennara og nemenda og aukinni frni fleiri nemenda en ur. Komi er til mts vi breiari nemendahp me nlgun aferarinnar", sagi Hlmfrur.

Nemendur eru almennt mun ngari og eim ykir nmi skemmtilegra en ur. Nemendur eru jafnari nmi og aferin hentar llum brnum sama hversu langt lsi au eru komin. au f auki svigrm til ess a vinna eigin hraa og tkifri til ess a tj sig um upplifun og reynslu. ,,Verkefninu hefur veri vel teki af llum. a sem helst skortir er a kennarar og stjrnendur tileinki sr og su trir vinnubrgum Byrjendalsis. Kennarar urfa a helga sig aferinni, tileinka sr fjlbreytt vinnubrg og starf anda nmsalgunar", sagi Hlmfrur.

a dugir ekki til a kynna sr aferina ltllega og tla san a starfa eftir henni suma vegu en ara ekki. nr aferin ekki tiltluum rangri. Aferin krefst mikillar vinnu stjrnenda og kennara og a arf a gera r fyrir v egar innleiing aferarinnar er hafin sklunum. En innleiingin getur teki allt a tu rum. Stjrnendur virast ekki gera r fyrir v. ,,Foreldrar eru himinslir, nefna frekast skort ekkingu aferinni. Nemendur eru afar hrifnir, eir upplifa a huga eirra s mtt, a eir hafi val og eins er tt undir skpun og fjlbreytni", sagi Hlmfrur.

nemendur
Nemendur vi Oddeyrarskla Akureyri, sem hefur innleitt Byrjendalsi. Mynd af oddeyrarskoli.is.

a hefur v snt sig a aferin virkar ann htt a nemendur eru almennt jkvari egar kemur a nmi og lur almennt betur sklanum. eir hafa meiri tr sjlfum sr og upplifa sig sur utangtta kennslustundum. eir kennarar sem eru farnir a tileinka sr aferir Byrjendalsis af fullum krafti eru jafnvel farnir a fra essa nlgun yfir eldri nemendur lka, ekki bara yngstu tvo bekkina. ,,g s fyrir mr a Byrjendalsi eigi sr varanlegan sess kennslu framtinni. Kennarar sem hafa fari gegnum ferli, a er innleiingu og nm aferinni, vilja ekki sna til baka (http://netla.hi.is/greinar/2013/ryn/011.pdf). eir telja vel haldi um innleiingarferli og starfslkani af hlfu MSHA en eir eru ruggir vettvangi, a er egar hlminn er komi og beita arf kennsluaferunum vettvangi", sagi Hlmfrur. a er v ljst a stjrnendur grunnsklanna urfa a gera r fyrir meiri tma innleiingu aferarinnar og gera r fyrir a vinnutmi kennara fari ekki eingngu kennslu heldur einnig skipulag kennslunnar. a er allt undir v komi a kennarar fi tkifri til a undirba sig vel til a koma nmsefninu til skila.

Aferin hefur n egar veri innleitt 80 grunnsklum landsins. En misjafnt er hversu vel hefur tekist a halda run og vinnu fram sklunum. ,, Markmii er fyrst og fremst a koma Byrjendalsi alla grunnskla landsins; f kennara, foreldra og suma frimenn til a sj og skilja jkvan tilgang ess og markmi. A allir nemendur fi nmsrfum snum mtt almennri kennslu. A lsisnm s fjlbreytt, skapandi, gefandi og lrdmsrkt fyrir alla, lka kennara og foreldra", sagi Hlmfrur.

Skli n agreiningar: Hvernig hentar a brnum me srarfir?

framhaldi af umfjlluninni um mikilgi menntunar og vellan barnanna komum vi hr inn brn me srarfir. au urfa meiri ahlynningu og asto a halda. Sklastarfi arf a gera grein fyrir v og starfa eftir einhverju ferli sem er tla til ess a astoa essi brn. Hermna Gunnrsdttir er lektor vi kennaradeild Hsklans Akureyri. Doktorsritger hennar fjallai um skla n agreiningar. Ritgerin greinir fr rannskn hugmyndum grunnsklakennara um hugmyndafrina a baki skla n agreiningar.

eir sem hafa skrifa ea eru a skrifa doktorsritger vita, a vinnan bak vi slkar ritgerir er grarleg. a arf a safna ggnum og gera heljarinnar rannsknir en a getur einnig veri tluvert ferli a finna t um hva ritgerin a fjalla. Hugmyndin a taka skla n agreiningar kviknai hj Hermnu eftir a hn hafi bi remur lndum slandi Hollandi og skalandi, me brnin sn rj ar sem hn tk eftir v hvernig skli n agreiningar virkar mismunandi eftir lndum. tti henni bi hugmyndin, um slka skla sem og framkvmdin vera me lkum htti essum lndum og var. Hn hafi skoa etta frasvi ltillega meistaraprfsverkefni snu og ar me var huginn a kanna etta betur vakinn.

Holland var fyrir valinu til samanburar vi sland ar sem Hermna hafi bi ar fjgur r og kynnst ar menntakerfinu gegnum brnin sn. Hn sagi a a mtti segja a hollenska sklakerfi s algjr andsta ess slenska hva varar flokkun nemenda. Sonur Hermnu er fddur me klofinn hrygg en rtt fyrir a hefur hann ekki neinar nmslegar srarfir. a kom ekki veg fyrir a Hermna yrfti a hafa tluvert fyrir v a hann fengi a vera almennum skla Hollandi. Eftir tluvert stapp tkst a hafa hann almennum skla fjgur r. Eftir a flutti fjlskyldan til skalands ar sem sonur Hermnu var einnig almennum skla. dag er hann rija ri Menntasklanum Akureyri.

Eftir a hafa afla sr ggnum og skoa sklakerfin essum lndum var ljst a niurstur ritgerarinnar voru margan htt hugaverar. Hermna hafi fyrir ritgerina skrifa einn bkarkafla um niursturnar fyrir Holland og sland sem og tvr erlendar tmaritsgreinar. Hn er hlynnt hugmyndafrinni um skla n agreiningar v a s samrmi vi hugmyndir okkar umntmaskla. a sem frri vita hins vegar er a skli n agreiningar er opinber menntastefna slandi. a s hins vegar ekki ng a stefnan s til staar til ess a skli geti kalla sig skla n agreiningar. Allt sklastarfi arf a einkennast af hugmyndafrinni. A sgn Hermnu var ferli kringum vinnslu essarar doktorsritgerar bi hugavert og lrdmsrkt. a sndi a vi slendingar erum ekki komin eins langt og vi kannski teljum okkur vera hva varar skla n agreiningar.

Jafnrtti sklum ,,Lnurnar hafa skerpst mjg, srstaklega meal drengja".

Jafnrtti er vifangsefn sem a skipta okkur ll mli. etta vifangsefni er svo rtgri samflaginu a reynst hefur erfitt a breyta v til hins betra. Breytingarnar gerast , hgt og btandi. En breytingarnar vera ekki nema vi hldum umrunni lofti og mikilvg og rngursrk lei til ess er a fra unga flki okkar strax fr upphafi.

ri 2010 birti Arnfrur Aalsteinsdttir doktorsritgerina sna samvinnu vi Hsklann Akureyri, en hn var afrakstur meira en fjgurra ra rannskna jafnrtti sklum landsins. Rannsknarvinna Arnfrar hfst ur en verkefni var san sett af sta ri 2006 af fulltrum bjarins. Verkefni var unni tu sklum Akureyri og Reykjavk.

Niurstur verkefnisins sndu fram a nemendur, bi strkar og stelpur, luust dpri skilning jafnrtti. Stelpurnar luust jafnvel meiri skilning en strkar. rtt fyrir a, bentu niursturnar einnig til vandamla egar kom a vihorfum um hlutverk kynjanna hsverkum. r bentu almennt til ess a a vri rtgri samflaginu a au vru kvennaverk. etta er eitthva sem sr djpar rtur samflaginu okkar og er nausynlegt a vinna frekar v til ess a hgt s a breyta essum vihorfum. En til ess a a s hgt, er mikilvgt a sklar landsins haldi fram kennslu sinni jafnrtti sklunum og nti niurstur verkefnisins til ess a sna fram mikilvgi ess og jafnvel til ess a hgt s a dreifa boskapnum enn lengra.

Til ess a meta standi dag, fimm rum eftir verkefni, hfum vi samband vi gst Frmann Jakobsson sklastjra Naustaskla Akureyri. Vi bum hann um upplsingar um a hvernig verkefni hefi haft hrif vihorf nemenda til jafnrttis og hvernig jafnrttiskennsla gengi. Hann sagist ekki muna eftir neinum kvenum atrium sem hefu breyst eftir verkefni, jafnrtti vri samt sem ur mikilvgur hluti af nmstlun og starfi sklans. ,,Stjrnendur bjarins eru lka alltaf nnu sambandi vi okkur um etta og thluta okkur verkefni tengt essu og passa upp a essu s framfylgt", sagi gst.

Rtt var um randi hlut kvenna innan veggja heimilisins. gst var sammla v a sklar ttu a eiga sinn tt a trma slkri hlutdrgni. gst minntist hins vegar a a hans mati hefu lnurnar skerpst tluvert hj ungu flki hin sari r og btti vi: ,,Mr finnst lnurnar, srstaklega meal drengja, hafa skerpst mjg fr v sem ur var og vi hfum annig unni a jfnun, sagi gst.

Hva varar r herslur sem a sklinn hefur til ess a stula a frekari jfnui lagi gst mikla herslu a jafnrtti vri hluti af llum tmum og starfsemi sklans, n ess a hlutirnir vru srstaklega merktir jafnrttisfrsla". Brnunum vri frekar gert a ljst umrum og fundum a au vru ll jfn. ,,g tri v a a s mjg mikilvgt og etta er eitthva sem vi erum stugt a fkusa gegnum kennslustundir sem og bekkjarfundi ar sem vi ltum nemendur setja sig spor annarra og f au til a vera mevitu hvert um anna sem manneskjur jafnrttisgrundvelli, sagi gst. Einnig voru rdd au framlg sem jafnrtti gti frt samflaginu og hversu lengi a tki a n v.

,,a vri gott a hafa fleiri karlkyns kennara. a er eitthva sem mann dreymir um; a allir myndu geta haft jfn tkifri hvaa starfi sem er og g held a vi stefnum rtta tt hva varar jafnrttissamflag. Vi urfum bara a halda barttunni fram og upplsa almenning um mlefni, sagi gst.

Vihorf kvenna til srsauka fingu ,,Sannkallaur hamingjuverkur.

gegnum tina hafa kvikmyndir gefi horfendum kvena hugmynd um hva fingar geta veri httulegar og hva grarlega miki getur fari rskeiis fingu. mrgum myndum virast murnar nr daua en lfi me tilheyrandi skrum og drama. En er etta raunveruleikinn?

Sigfrar Inga Karlsdttur er ljsmir og dsent vi heilbrigisvsindasvi Hsklans Akureyri. Hn hefur starfa sem ljsmir 24 r og unni a mrgum rannsknum sem tengjast msum ttum fingar. ri 2013 birti hn meal annars rannskn og svo vihorfum kvenna til srsauka fingu. essi rannskn var eigindleg, ar sem tekin voru vitl vi fjrtn konur, bi frumbyrjur og fjlbyrjur, sem hfu tt heilbriga megngu og gengi gegnum elilega fingu. r voru meal annars spurar um hvernig r hefu bi sig undir finguna, hvernig r hugsuu til srsaukans mean og eftir fingu st og hvaa hrif r tldu a essi srsauki hefi haft r eftir fingu.

Hr m sj barn  murkvii
Hr m sj barn murkvii. Mynd r safni.

Niurstur rannsknanna bentu m.a. til ess a konurnar hefu almennt jkvtt vihorf til srsauka fingu rtt fyrir a r litu etta sem erfitt og strembi verkefni. r voru jafnan v a srsaukinn fingunni hefi styrkt r andlega og lkamlega. Konurnar ttu a sameiginlegt a r voru duglegar a afla sr upplsinga bi netinu og hj ljsmrum mravernd. Einnig hefu r undibi sig vel andlega. Sigfrur segir a a hafi hjlpa eim a hugsa til ess a arar konur hefu gengi gegnum ennan sama srsauka. Konurnar hefu fari me v hugarfari inn finguna a r tluu a gera sitt besta og nota au verkfri a er a segja lyf og verkjastillingar, sem r yrftu a halda og eim sti til boa til a hjlpa eim gegnum finguna.

rannskn Sigfrar kemur fram a konunum fannst hjlpa a horfa styrkleika sna, gera a besta r eim og og taka hlutunum eins og eir vru. Sigfrur sagi a margar vildu lsa essari upplifun eins og fjallgngu upp Slur. arf a undirba sig andlega og lkamlega, hafa til nesti og ba sig eftir veri. egar lagt er af sta ferina byrjar erfii hgt og rlega, svo kemur erfiasti kaflinn. egar ert kominn toppinn hefur unni sigur. Sigfrur vill benda a a su ekki allar konur sem upplifi srsaukann vel fingu en r konur sem hn tk vital vi essari rannskn hefu ekki vilja fara keisaraskur til a losna vi ennan srsauka, verkinn sem r tldu sannkallaan hamingjuverk og sem endai me strkostlegum verlaunum. Bendir Sigfrur a me keisara sum vi einungis a fresta srsaukanum v oft fylgja miklir verkir eftir keisara og konur eru lengur a n sr.

Samkvmt svrum kvennanna geru r sr grein fyrir v a fingar kvikmyndum eru svisettar og ttu lti sameiginlegt me raunverulegri fingu.

Mikilvgi rannskna

Rannsknir eru okkur llum og samflaginu heild sinni mikilvgar. r hjlpa okkur a skilja bi flkna og einfalda hluti betur. r veita okkur yfirsn yfir a sem gengur vel og a sem betur mtti fara. r geta veitt okkur upplsingar sem gti annars veri flki a komast yfir sjlfur. v er mikilvgt a stofnanir bor vi Hsklann Akureyri leggi sitt af mrkum vi essa rannsknarvinnu. Vi flesta hskla starfa nefnilega margir merkir og reyndir frimenn hinum msu svium. eir leggja sitt af mrkum vi a betrumbta samflagi og er Hsklinn Akureyri ar engin undantekning.

Katrn Lilja Kolbeinsdttir

Kolbrn sk Baldursdttir

Kristna Bjrk Arnrsdttir

Tomas Olason


Athugasemdir

Athugasemdir eru byrg eirra sem r skr. Landpsturinn skilur sr rtt til a eya ummlum sem metin vera sem rumeiandi ea smileg.
Smelltu hr til a tilkynna vieigandi athugasemdir.

Svi

Landpstur er frttavefur
fjlmilafrinema vi Hsklann Akureyri.
KENNARAR OG UMSJNARMENN
Birgir Gumundsson, Hjalti r Hreinsson, Sigrn Stefnsdttir