AfglŠpun fÝkniefna? Lausn vi­ strÝ­inu gegn fÝkniefnum

FÝkniefni, vopn og fÚ

┴ri­ 1961 hÚldu Sameinu­u ■jˇ­irnar rß­stefnu sem bar nafni­ ,,al■jˇ­asamningur um ßvana- og fÝkniefni"áog haf­i ■a­ markmi­ a­ lei­arljˇsi a­ ˙trřma framlei­slu og neyslu ß ˇl÷glegum efnum eins og t.d. kannabis, kˇkaÝn og opÝum.á

Alls skrifa­i 61 ■jˇ­ undir sßttmßlann. Me­ ■essari rß­stefnu var sett blßtt bann ß notkun fÝkniefna, nema vŠri h˙n ger­ Ý lŠknisfrŠ­ilegu skyni sem ßtti vi­ afm÷rku­ efni.

AfglŠpun er ˇlÝk l÷glei­ingu

AfglŠpun er lagaleg afsta­a ■ar sem ßkve­in ath÷fn er ekki ßlitin saknŠm, m.÷.o. er ekki lengur liti­ ß vi­komandi ath÷fn sem glŠp. Me­ tilliti til fÝkniefna ■ß er oftast veri­ a­ vÝsa til eftirspurnar, ■.e.a.s. ■vÝ sem var­ar notkun, eignarhald e­a kaupum ß efninu. Me­ ■essu sagt er samt sem ß­ur liti­ ß ■essar athafnir sem ˇl÷glegar, munurinn er sß a­ rÝki­ mun ekki sŠkja ■ig til saka fyrir athŠfi­. ١ svo getur veri­ m÷guleiki ß beitingu vi­urlaga eins og sekt, svipting bÝlprˇfs e­a vi­v÷run. ËlÝkt afglŠpun, ■ß snřst l÷glei­ing um a­ koma ßkve­inni ath÷fn undir hatt laganna. M.t.t. fÝkniefna er algengast a­ ßtt sÚ vi­ um frambo­ efnisins, ■.e.a.s. framlei­slu og s÷lu sem ekki er Štlu­ lŠknisfrŠ­ilegum tilgangi. Me­ l÷glei­ingu er fari­ me­ athafnir eins og notkun og eign efnanna eftir ßkve­num st÷­lum. Gott dŠmi um slÝkt er hvernig s÷lu og dreifingu ßfengis og tˇbaks er hßtta­ vÝ­ast hvar. Lagalegar skilgreiningar geta ■ˇ lagt ßkve­na h÷ft yfir afmarka­a ■Štti, sem jafnvel geta veri­ studdar af vi­url÷gum, t.d. var­andi ungmenni e­a ßhrif undir střri. L÷glei­ing slŠr gegn vi­mi­um Sameinu­u ■jˇ­anna.

┴rangur Ý Port˙gal

┴ri­ 2001 var banni ß eiturlyfjum aflÚtt Ý Port˙gal. Port˙g÷lsk stjˇrnv÷ld ßlitu svo a­ besta forv÷rnin gegn fÝkniefnum vŠri a­ afbanna ■au. SamkvŠmt nřja lagarammanum var ekki veri­ a­ l÷glei­a fÝkniefni, heldur einungis aflÚtta banninu. Me­ ■vÝ er ßtt vi­ a­ ■a­ mß einungis nota ■au Ý litlu magni. Markmi­i­ me­ nřju l÷gunum var a­ minnka misnotkun og notkun eiturlyfja, minnka HIV smit, beina athyglinni ß fyrsta stigs forv÷rnum, bŠta heilsugŠslu, auka a­gengi og vÝkka me­fer­arsvi­ svo fleiri eiturlyfjafÝklar me­ mismunandi fÝkn gŠtu komist a­, og a­ gefa fÝkli val um a­ fara ß me­fer­arheimili eftir fyrsta fÝkniefnabrot, en fangelsisdˇm eftir anna­ brot.

Me­ aflÚttun bannsins fˇru yfirv÷ld a­ me­h÷ndla fÝkn sem heilsuvandamßl Ý sta­ ■ess a­ lÝta ß hana sem l÷gbrot eins og Ý BandarÝkjunum. SÝ­an Port˙galar sam■ykktu l÷g um afglŠpun ßri­ 2001, hefur neysla innan margra fÝkniefnaflokka minnka­. Neysla innan sumra flokka hafa ■ˇ hŠkka­ en lÝtillega. Upphaflegar ßhyggjur um algera upplausn hafa ekki rŠst. Ef eitthva­,á hefur neysla fÝkniefna minnka­ og Ý kj÷lfar hefur myndast ßkve­i­ a­hald a­ ■eim samfÚlagslegum meinum sem fÝkniefnaneysla hefur Ý f÷r me­ sÚr. Ůessi ßhrif sjßst Ý rannsˇknum ■ar sem veri­ er a­ bera saman ■au EU l÷nd sem hafa teki­ Ý notkun l÷g um afglŠpun vi­ ÷nnur l÷nd sem vilja halda ßfram a­ banna og refsa fyrir fÝkniefnaneyslu.

SÝ­an til afglŠpunarlaganna kom hefur neysla innan ßkve­inna aldurshˇpa minnka­. HÚr er mi­a­ vi­ neyslu einhverntÝman ß lÝfslei­inni. Neysla me­al 7. og 9. bekkinga hefur lŠkka­ ˙r 14,1% frß ßrinu 2001 Ý 10,6% ßri­ 2006. Neysla me­al 10. til 12. bekkinga hŠkka­i ˙r 14,1% frß ßrinu 1995 Ý 27,6% ßri­ 2001, ßri­ sem afglŠpunarl÷gin voru sett. En eftir lagabreytinguna lŠkka­i ■essi tala ni­ur Ý 21,6%.áFyrir sama aldurshˇp hefur tÝ­ni ge­raskanna vegna neyslu ge­virkra efna lŠkka­ eftir afglŠpun. Me­al 19 til 24 ßra einstaklinga hefur neysla efna hŠkka­ lÝtillega til mi­lungsmiki­á frß ßrinu 2001 til 2006. LÝfsalgengni fÝkniefnaneyslu hefur hŠkka­ fyrir eldri aldurshˇpa, en lÝtillega frß aflgŠpun. SlÝk ■rˇun er ˇhjßkvŠmileg Ý ÷llum l÷ndum, ˇhß­ stefnu stjˇrnvalda var­andi fÝkniefni. Ůrˇunin stendur ˇhß­ ■vÝ hvort a­ ■a­ sÚ raunveruleg aukning Ý neyslu me­al landsmanna e­a ekki.

Rannsˇkn sem nß­i til 15 Evrˇpulanda

Ni­urst÷­ur einnar rannsˇknar, sem nß­i til 15 Evrˇpulanda, voru ■Šr a­ ■ar sem notkun og eignarhald ß fÝkniefnum er ekki gert ˇl÷gleg er tÝ­ni fÝkniefnanotkunar engu hŠrri en Ý l÷ndum ■ar sem eignarhald fÝkniefna er ßliti­ ˇl÷glegt. Ůessar ni­urst÷­ur ganga ■vert ß fullyr­ingar frŠ­imanna a­ l÷glei­ing fÝkniefna muni lei­a af sÚr hŠrri tÝ­ni fÝkniefnanotkunar. á═ s÷mu rannsˇkn mßtti sjß a­ áÝ ■eim l÷ndum ■ar sem eignarhald ß fÝkniefnum til einkanota hefur veri­ afglŠpu­ eru ungmenni 79% ˇlÝkegri til a­ hafa neytt fÝkniefna sÝ­astli­inn mßnu­. ═ samanbur­i ■ar sem slÝkt hi­ sama er ßliti­ refsivert athŠfi eru ungmenni 42% lÝklegri a­ hafa neytt fÝkniefni fyrir sama tÝmabil.

┴rangur Ý Hollandi

Holland er fyrsta ■jˇ­in Ý Evrˇpu til a­ hafa nokku­ skřra vÝmuefnastefnu og hafa veri­ duglegir vi­ a­ endurmeta hana. ┴ri­ 1972 voru sett fram l÷g um a­ leyfa kaffih˙s sem seldi kannabis, en ■eir ßlitu svo a­ sala ß kannabis vŠri ˇl÷gleg en ekki refsiver­ og ■ar a­ lei­andi a­ neytendur yr­u frekar ßlitnir sj˙klingar fremur en glŠpamenn. ┴rangur Hollendinga getur talist nokku­ gˇ­ur ■ar sem aukin ßhersla ß me­fer­ar˙rrŠ­i hafa or­i­ til betrunar. ┴rin 1997, 2001 og 2005 voru ger­ar kannanir ß landsvÝsu Ý Hollandi, en fram kom a­ frß 1997 til 2001 haf­i hlutfall 15 til 64 ßra einstaklinga sem h÷f­u einhverntÝman ß lÝfslei­inni neytt kannabis haldist st÷­ugt e­a 19,1% og 19,5%. SamkvŠmt upplřsingum frß NEMESIS frß 2007 - 2008 var ߊtla­ a­ einungis 0,1- 0,5% fˇlks ß aldrinum 18 - 64 myndi nß vi­mi­um DSM-IV umákannabis fÝknáog um 0,2 - 0,6% flokkast me­ ofnotkun. SamkvŠmt rannsˇkn EMCDDA frß 2009 kom fram a­ um 7% einstaklinga allra EU landa hafa nota­ kannabis a­ undanf÷rnu ßri en Ý samanbur­i er tala Hollendinga ߊtlu­ vera um 5% sem er undir me­altalinu. Sprautunotkun hefur minnka­ og gert er rß­ fyrir ■vÝ um a­ 10% af 33.500 fÝklum Ý Hollandi sprauta sig, en einnig hefur minni notkun sprauta leitt til fŠrri HIV og lifrabˇlgu tilfella. Fleiri neytendur hafa leita­ sÚr me­fer­ar en ß­ur fyrr, en ßri­ 1994 leitu­u 16 af 100.000 Ýb˙um sÚr a­sto­ar vegna kannabisfÝknar en ßri­ 2008 var talan komin upp Ý 62 af hverjum 100.000 Ýb˙um.

T÷lfrŠ­in talar sÝnu mßli ˇhß­ persˇnulegu gildismati. Ůa­ er hollt og gott a­ spyrja sig hva­an eigin hugmyndir koma og hvort ■Šr eigi sÚr sto­ Ý raunveruleikanum. Vi­ ver­um a­ spyrja okkur hvort a­ fÝkniefnaneytendur sÚu Ý raun glŠpamenn sem eigi a­ loka inni e­a hvort ■etta sÚu sj˙klingar sem ■urfa Ý raun skilning og me­fer­. Hva­a gagn gerir ■a­ a­ ˙tsk˙fa einstakling ˙r samfÚlaginu me­ refsingu, og hva­a aflei­ingar hefur ■a­ Ý f÷r me­ sÚr?

á

Heimildir

EMCDDA. (2001). Decriminalisation in Europe? Recent developments in legal approaches to drug use. Sˇtt af http://www.emcdda.europa.eu/html.cfm/index5734EN.html
EMCDDA. (2005). Illicit drug use in the EU: legistative approches. Sˇtt af áhttp://www.emcdda.europa.eu/html.cfm/index34041EN.html
Greenwald, G. (2009) Drug Decriminalization in Portugal: Lessons for Creating Fair and Successful Drug Policies. Washington: Cato Institute. Sˇtt af http://www.cato.org/sites/cato.org/files/pubs/pdf/greenwald_whitepaper.pdf
MacCoun R., Reuter P.(2001). Drug War Heresies: Learning from Other Vices, Times, and Places. New York: Cambridge University Press. Sˇtt af http://books.google.is/books/about/Drug_War_Heresies.html?id=5QEUyLaZYjAC&redir_esc=y
de Quartel, J. (2004). Country Profile ľ The Netherlands. Lisbon: EMCDDA. Sˇtt af http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_142770_EN_NL-NR2009.pdf
Room, R. og Reuter, P. (2012). How well do international drug conventions protect public health? The Lancet, 379(9810), 84-91. http://dx.doi.org/10.1016/S0140-6736(11)61423-2
United Nations Treaty Collection. (1964). Chapter VI. Narcotic drugs and psychotropic substances. Sˇtt af http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=VI-15&chapter=6&lang=en
UNODC. (2012). World Drug Report 2012. Sˇtt af http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/WDR2012/WDR_2012_web_small.pdf
Vulvo, M. (2013). National-level drug policy and young peopleĺs illicit drug use: A multilevel analysis of the European Union. Drug and Alcohol Dependence, 131(1-2), 149-156. http://dx.doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2012.12.012

Athugasemdir

Athugasemdir eru ß ßbyrg­ ■eirra sem ■Šr skrß. Landpˇsturinn ßskilur sÚr ■ˇ rÚtt til a­ ey­a ummŠlum sem metin ver­a sem Šrumei­andi e­a ˇsŠmileg.
Smelltu hÚr til a­ tilkynna ˇvi­eigandi athugasemdir.

SvŠ­i

Landpˇstur er frÚttavefur
fj÷lmi­lafrŠ­inema vi­ Hßskˇlann ß Akureyri.á
KENNARAR OG UMSJËNARMENN
Birgir Gu­mundsson, Hjalti ١r Hreinsson, Sigr˙n Stefßnsdˇttir