Dramatík í Dalnum
Í sumar gafst mér loksins tími til að lesa fyrsta bindið úr bókaflokknum Dalalíf eftir Guðrúnu Árnadóttur frá Lundi, Æskuleikir og ástir. Bókin er hin dæmigerða “kellingabók” sem ruddu sér til rúms sem sérstök deild skáldsagna á árunum 1946 til 1951.Guðrún frá Lundi var þar fremst í flokki en hún var komin á sextugsaldur þegar hún byrjaði að skrifa.
Karlpersónur bókarinnar eru hestamenn og miklir kvennamenn. Konurnar geta ekki annað er dáðst að körlunum, sem eru flestir myndarlegir og sterkir, þegar þeir eru að berjast við villtan hest og sigra hann að lokum. Mennirnir eru lausgirtir og náði aðalsöguhetjan, Dalaprinsinn sjálfur, að barna 2 konur áður en hann gekk í hjónaband tvítugur að aldri. Það er þó aldrei sagt beint í bókinni að hann sé faðir barnanna, heldur þarf maður að lesa á milli línanna líkt og fleiri bókmenntum þess tíma. Guðrún skrifar skemmtilega um skraf og vangaveltur eldri kvennanna í sveitinni um ógæfu stúlkurnar sem sendar voru til Ameríku áður en það fór að sjást of mikið á þeim. Önnur stúlknanna fær að ríða reiðhesti prinsins niður til hafnar sem að ýtir undir það að kjaftasögurnar séu sannar. Líf fólksins í Dalnum er einhæft og því getur góð kjaftasaga lífgað upp á tilbreytingalaust stritið á túninu.
Aðalkvenpersónan er Þóra í Hvammi, sterk kona sem hafði vonast eftir hjónabandi við Jón Jakobsson á Nautaflötum, en hún virðist vera of skapstór og ákveðin til þess að vera álitin nógu góð eiginkona fyrir Dalaprinsinn. Hún ætlar sér því að vera ógift fyrst hún fékk ekki þann sem hún vildi og sýna ölum að hún þurfi ekki á karlmanni að halda til að halda búi. Eftir að faðir hennar deyr hálf neyðist hún til að giftast aumingja utan af ströndinni sem veldur henni meiri ama en öryggi, til geta unnið öll þau verk sem vinna þarf á bóndabýli. Þóra kann vel að sitja hest og liggur við að öfundar gæti meðal karlmanna út af því, hefur einn orð á því að hún líti út eins og karlmaður þegar hún þeysist um grundirnar. Stöðu kynjanna er vel lýst í bókinni, karlmenn ráða og konur eru undirbeygðar og gera það sem þeim er sagt möglunarlaust, þær eiga ekki að tala þegar karlarnir eru að ræða málin, en þusa þessi heilu ósköp þegar tími gefst. Og eitt er víst, það er alltaf hægt að drekka kaffi.
Gaman er að lesa málnotkun og orðanotkun persónanna, samræðurnar eru langar og en mér fannst það nauðsynlegt til að halda í nánast áþreifanlega dramatíkina. Á það aðallega við í samskiptum Jóns og Þóru sem eiga í ást-haturs sambandi í gegnum bókina. Bókin endar ekki eins og aðrar skáldsögur enda er þetta bara fyrsta bindi af fimm.
Dalalíf telur 5 bindi og urðu bindin hverju öðru vinsælla, svo vinsælar að sagan segir að kona nokkur sem lá á dánarbeði hafi beðið lækninn sinn um að lofa sér að lifa það lengi til að hún gæti fengið að heyra sögulokin hjá Guðrúnu.
Guðrún frá Lundi er talin vera einn afkastamesti og vinsælasti rithöfundur síns tíma. Hún skrifaði um sveitina í kringum 1900 sem var henni svo kær. Á þessum tíma var Reykjavík sístækkandi borg og sóttu því margir að að upplifa sveitina sína í gegnum bækur Guðrúnar. Þó að ég sé ekki gömul fannst með mjög gaman að lesa þetta fyrsta bindi og hlakka til að halda áfram að lesa um (að því sem virðist) viðburðalítið líf fólksins í Dalnum.
